Upadłość konsumencka – jakie warunki? Aby osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej mogła uzyskać oddłużenie w ramach upadłości konsumenckiej, to konieczne są do spełnienia określone przesłanki. Wśród owych przesłanek należy wymienić te, których wystąpienie umożliwia skuteczne ubieganie się o oddłużenie, jak i te, których wystąpienie może powodować oddalenie wniosku o upadłość konsumencką.

Przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej:

Niewypłacalność a upadłość konsumencka

Podstawową przesłanką do ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest niewypłacalność (art. 10 prawo upadłościowe). Nie ma zatem możliwości, aby upadłość została ogłoszona w stosunku do osoby, która reguluje swoje zobowiązania na bieżąco. Definicja niewypłacalności została przedstawiona w art. 11 ustawy prawo upadłościowe i w kontekście osoby fizycznej:

  • niewypłacalnym jest się wtedy, gdy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych;
  • domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w spłatach przekracza trzy miesiące.

Dla niewypłacalności nie ma znaczenia, czy dłużnik nie reguluje jednego, czy wszystkich zobowiązań. Podobnie wygląda kwestia wysokości nieregulowanych zobowiązań – mogą być one nawet niewielkiej wartości. Dodatkowo, niewypłacalność powinna mieć charakter trwały, więc krótkotrwałe przerwy w spłatach nie są podstawą do ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

Przesłanka niewypłacalności jest przesłanką pozytywną, która musi wystąpić, by dłużnik mógł skutecznie dochodzić upadłości.

Umyślność (wina) a upadłość konsumencka

Z uwagi na art. 491(4) ust. 1 ustawy prawo upadłościowe, jeżeli do niewypłacalności dłużnika doszło na skutek umyślnego działania, to sąd zobligowany jest do oddalenia wniosku o upadłość konsumencką. Umyślne działanie dłużnika należy rozpatrywać przez pryzmat zamiaru, który docelowo prowadzi do niewypłacalności lub jej zwiększenia. Sam fakt zaciągnięcia zobowiązania, czyli dokonania czynności, która finalnie doprowadziła do niewypłacalności, umyślnym działaniem nie jest.

Przykład: zaciąganie kilku kolejnych zobowiązań bez realnych szans na jego spłatę i wyzbycie się majątku w celu uniemożliwienia odzyskania długu przez wierzycieli.

Umyślność jest przesłanką negatywną bezwzględną, której stwierdzenie uniemożliwi ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Rażące niedbalstwo a upadłość konsumencka

Z uwagi na art. 491(4) ust. 1 ustawy prawo upadłościowe, jeżeli do niewypłacalności dłużnika doszło na skutek rażącego niedbalstwa, to sąd oddali wniosek o upadłość konsumencką. Rażące niedbalstwo polega na niezachowaniu należytej staranności w określonej sytuacji.

Przykład: zaciągnięcie kredytu, którego miesięczna rata jest wyższa niż zarobki dłużnika.

Rażące niedbalstwo jest przesłanką negatywną bezwzględną, której stwierdzenie uniemożliwi ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Inne przesłanki, które mogą uniemożliwić ogłoszenie upadłości konsumenckiej

Oprócz wyżej wymienionych przesłanek, których wystąpienie powoduje oddalenie wniosku o upadłość konsumencką, są też takie, które mogą, lecz nie muszą, uniemożliwić ogłoszenie upadłości. Wśród nich należy wymienić następujące sytuacje:

  • umorzenie postępowania upadłościowego. Sąd oddali wniosek, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o upadłość konsumencką w stosunku do dłużnika było prowadzone postępowanie upadłościowe wg. przepisów o upadłości konsumenckiej, ale postępowanie to zostało umorzone z przyczyn innych, aniżeli na wniosek dłużnika;
  • uchylenie planu spłaty wierzycieli. Sąd oddali wniosek, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o upadłość konsumencką uchylony został plan spłaty wierzycieli w poprzednio prowadzonym postępowaniu z powodu:
    • niewykonania przez upadłego obowiązków wynikających z planu spłaty wierzycieli
    • nieterminowego złożenia sprawozdania z wykonania planu spłaty
    • ukrycia w sprawozdaniu z wykonania planu spłaty uzyskanych przychodów lub składników majątkowych
    • dokonania czynności, bez zgody sądu, polegającej na pogorszeniu zdolności do spełnienia wytycznych wynikających z planu spłaty
    • ukrycia majątku
    • dokonania czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli (konieczny prawomocny wyrok)
  • uchybienie terminu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd oddali wniosek, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o upadłość konsumencką dłużnik winien był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Mowa tutaj o byłych przedsiębiorcach, którzy mieli obowiązek złożenia wniosku o upadłość w terminie 30 dni (jeszcze do końca 2015 roku było to 14 dni) od dnia, w którym zaistniał stan niewypłacalności. Od powyższej zasady istnieją jednak wyjątki. Tzw. względy słuszności mogą uzasadniać przeprowadzenie postępowania upadłościowego konsumenta, który popadł w długi w związku z wykonywaniem działalności gospodarczej;
  • skargę pauliańską
  • wcześniejsze umorzenie zobowiązań. Sąd oddali wniosek, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku o upadłość konsumencką wystąpiło już postępowanie upadłościowe, które skutkowało częściowym lub całkowitym umorzeniem długów.
  • niezgodne z prawdą lub niezupełne sporządzenie wniosku. Sąd oddali wniosek, jeżeli informacje zawarte we wniosku są nieprawdziwe lub niezupełne. Przepis ten dotyczy treści wniosku, a także jego załączników. Nie istotny pozostaje fakt podania nieprawdziwych lub niezupełnych danych przez dłużnika w sposób zawiniony, czy też nie. Wniosek nie zostanie oddalony jedynie w przypadku, gdy niezupełność lub niezgodność danych jest nieistotna, albo gdy postępowanie jest zasadne z uwagi na względy humanitarne lub słuszności.

Wystąpienie powyższych przesłanek negatywnych względnych może powodować oddalenie wniosku o upadłość konsumencką, lecz odpowiednie zastosowanie tzw. klauzul rozsądku pozwala na przeprowadzenie postępowania upadłościowego mimo wszystko.