Niewypłacalny przedsiębiorca – co dalej? Można pokusić się o tezę, że brak wniosków o upadłość przedsiębiorcy składanych przez niewypłacalne firmy jest jedną najbardziej zaniedbanych praktyk gospodarczych w Polsce ostatnich kilkunastu lat. Bazując na doświadczeniach prawników naszej kancelarii, średnio jeden na dziesięciu przedsiębiorców wie, jak powinien się zachować w momencie powstania niewypłacalności.

Niewypłacalność przedsiębiorcy

Niewypłacalność jest podstawową przesłanką do złożenia wniosku o upadłość przedsiębiorcy. Mamy z nią do czynienia, gdy:

  • dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych i opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące, lub
  • dłużnikiem jest osoba prawna (np. spółka z o.o.) albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (np. spółka jawna) i wysokość zobowiązań pieniężnych przekracza wartość posiadanego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres co najmniej 24 miesięcy.

Przez niewypłacalność rozumie się stan, w którym dłużnik nie ma zdolności do finansowania wymagalnych zobowiązań. Utrata zdolności oznacza brak gotówki w kasie i na rachunku bankowym w kwocie, która wystarczyłaby na pokrycie bieżących płatności.

Niewypłacalność przedsiębiorcy a termin na złożenie wniosku o upadłość

W momencie wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości, czyli powstania niewypłacalności, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie 30 dni, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Kto powinien złożyć wniosek o upadłość?

  • Jeżeli dłużnikiem jest przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, to osobą uprawnioną do złożenia wniosku o upadłość jest ten przedsiębiorca;
  • Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) albo inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółka jawna), to osobą uprawnioną do złożenia wniosku o upadłość jest każdy, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania.

Kto jest uprawniony do złożenia wniosku o upadłość?

  • Wierzyciel;
  • W przypadku spółek osobowych (spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna) każdy ze wspólników odpowiadający bez ograniczenia za zobowiązania spółki;
  • W przypadku spółek kapitałowych jest to członek zarządu.

Szerszy katalog podmiotów uprawnionych znajduje się w art. 20 ustawy prawo upadłościowe.

Obowiązek złożenia wniosku o upadłość przedsiębiorcy a brak majątku

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe, upadłość przedsiębiorcy zmierza do maksymalnego zaspokojenia wierzycieli. Z uwagi na ten przepis, konieczne jest posiadanie wystarczającego majątku na przeprowadzenie procedury od początku do końca. Jeżeli przedsiębiorca nie posiada żadnego majątku lub ten, który ma jest znikomy, to sąd ma obowiązek oddalić wniosek o upadłość.

Powyższa reguła nie powinna jednak budzić większych obaw przedsiębiorców, czy członków zarządu spółek, ponieważ w ich gestii leży jedynie skuteczne złożenie wniosku o upadłość. Art. 21 ustawy wyraźnie wskazuje, że dłużnik jest zobowiązany do złożenia wniosku, a nie do przeprowadzenia postępowania do końca. W momencie oddalenia wniosku o upadłość przedsiębiorcy z uwagi na niewystarczający majątek, dłużnik powinien zakończyć prowadzenie działalności i składać wniosek o upadłość konsumencką.

Konsekwencje braku złożenia wniosku o upadłość

Najczęstsza reakcją przedsiębiorców w momencie pojawienia się niewypłacalności jest wyrejestrowanie lub zawieszenie działalności gospodarczej w celu uniknięcia dalszych opłat związanych ze składkami ZUS-owskimi. Członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wychodzą z założenia, że to spółka odpowiada za zobowiązania, a nie oni, więc w konsekwencji nie robią nic. Oba schematy działania są jednak błędne.

Przedsiębiorca powinien złożyć wniosek o upadłość przez wyrejestrowaniem działalności we wspomnianym już 30-dniowym terminie. Po wykreśleniu firmy z rejestru nie ma możliwości złożenia wniosku o upadłość przedsiębiorcy.

Natomiast członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem teraźniejszym i przyszłym w przypadku, gdy wcześniejsza egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny i wynika wprost z art. 299 kodeksu spółek handlowych. Jedną z przesłanek uwalniających od owej odpowiedzialności (tzw. przesłanka egzoneracyjna) jest terminowe złożenie wniosku o upadłość spółki z o.o.

W momencie zaniechania złożenia wniosku o upadłość przez przedsiębiorcę lub członka zarządu spółki:

  • osoby te ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą za wyrządzoną szkodę wskutek niezłożenia wniosku w wymaganym terminie, chyba że nie ponoszą winy;
  • sąd może orzec o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej przez okres do 10 lat;
  • sąd może oddalić wniosek o upadłość konsumencką, chyba że zostaną zastosowane tzw. klauzule rozsądku uzasadniające przeprowadzenie upadłości mimo wcześniejszego niedopełnienia obowiązku.

Na czym polega upadłość spółki z o.o. ?

Poznaj szczegóły!

Schematy postępowania w przypadku niewypłacalności przedsiębiorcy

W przypadku zadłużonych przedsiębiorców przewiduje się trzy możliwe warianty postępowania.

I. Oddłużenie w ramach upadłości konsumenckiej jest możliwe wobec:

  • osób, które były przedsiębiorcami, ale w trakcie jej prowadzenia nie powstał stan niewypłacalności, a także żadne nieuregulowane zobowiązania związane z działalnością firmy. Niewypłacalność nie ma związku z jej aktywnością;
  • osób, które były przedsiębiorcami, ale miały tylko jednego wierzyciela;
  • osób, które były przedsiębiorcami i nie złożyły wniosku o upadłość przedsiębiorcy, a brak tego wniosku można uzasadnić tzw. klauzulami rozsądku

II. Oddłużenie w ramach upadłości przedsiębiorcy jest możliwe wobec:

  • osób, które są niewypłacalnymi przedsiębiorcami, a złożyły terminowo (lub po przekroczeniu terminu) wniosek o upadłość przedsiębiorcy, majątek firmy pozwala na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, mają co najmniej 2 różnych wierzycieli i osobom tym nie można zarzucić nierzetelności.

III. Oddłużenie w ramach upadłości przedsiębiorcy i późniejszej upadłości konsumenckiej jest możliwe wobec:

  • osób, które złożyły wniosek o upadłość przedsiębiorcy w terminie (dopełnienie ustawowego obowiązku), wniosek ten został oddalony z uwagi na niewystarczający majątek, a następnie dochodzi do wyrejestrowania działalności z właściwego rejestru.
  • finalnie, osoba taka może skutecznie ubiegać się o oddłużenie w ramach upadłości konsumenckiej.